در سوریه ای که توسط امپریالیست ها، حکومت های منطقه ای، نیروهای مزدور اسلامی و غیر اسلامی به خاک و خون کشیده شده، کردستان سوریه (روژآوا) از ساختار نسبی مناسبی برخوردار می باشد. این دستآورد بزرگی است، اما تنها دستآورد نیست. در زیر به ترتیب به طور خیلی مختصر به مهمترین دستاوردها اشاره می شود:

1- کانتون ها:

پس از اینکه خیزش برحق مردم سوریه، شروع شده از 26 ژانویه 2011، در خون غرقه شد کردستان بر دو راهی انتخاب قرار گرفت: پیوستن به نیروهای مخالف بعث و یا انتخاب راه مستقل. مواضع ضد دموکراتیک نیروهای اپوزیسیون سبب گردید مردم تحت رهبری "حزب اتحاد دموکراتیک (پ ی د)"(1) راه مستقلی را انتخاب کنند. رهبران حزب یک سیستم خودمدیریتی را پیاده کردند که ایده عمومیش را از یکی از نوشته های عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) به نام "کنفدرالیسم دموکراتیک" اخذ کرده بودند.

از ژوئیه 2012 که ارتش سوریه از ترس خیزش توده ای در کردستان و نیز برای دفاع از مناطق حیاتی تر برای حکومت بعث اکثر نقاط کردستان را رها کرد، پروسه تشکیل یک حاکمیت شورایی در مناطق جزیره، کوبانی و عفرین شروع گردید. این پروسه در میان ساکنین منطقه ای آغاز شد که حکومت های سوریه بعدِ جنگ جهانی دوم از طریق دیکتاتوری و "تعریب" آنرا از صنعت مدرن و بزرگ دور نگه داشته و تلاش کرده بودند فرهنگ عقب افتاده ای را در آن حفظ و تقویت نمایند.

الف: ساختار کانتون ها

در روژاوا جنبش جامعەی دموکراتیک (TEV-Dem) مسئول سازمان دادن جامعه کمونال می باشد.

کمون ها تشکل پایه ای و نیرومند کانتون ها هستند. آنها برای انجام امورات مربوط به حوزه فعالیت خود به نسبت نیاز 5 تا 6 کمیته دارند و آنها عبارتند از:

کمیتەی اجتماعی، کمیتەی جوانان، کمیتەی زنان، کمیتەی صلح، کمیتە دفاع از خود و کمیتەی اقتصادی.

زانیار عمرانی می نویسد:" کمون ها بە صورت رهبری مشترک {یک مرد و یک زن} ادارە می شوند و سن اعضای کمون باید از شانزدە سال بیشتر باشد.

این کمون ها نشست های هفتگی برگزار می کنند و گزارش های ماهانەی خود را ثبت و بە بحث می گذارند."(2)

رهبران مشترک چند کمون، شورا یا خانه خلق (مالا گه ل) را تشکیل می دهند. تصمیم های بزرگتر در شورا ها گرفتە می شوند. آنها وظیفەی نظارت بر کمون های مربوطه را به عهده دارند. در شهر ها و یا روستاها به نسبت جمعیت آنها تعداد کمون ها و شوراها کم و زیاد می شوند. زانیار عمرانی در مقاله خود، که در 14 ژوئیه 2015 منتشر شده، نوشته:"در شهر قامشلو ٧ سرای مردمی {شورا} و ٩٧ کمون وجود دارند. هر کمون نزدیک بە ٣٥٠ خانوار را پوشش میدهد."(3)

زانیار در مورد اهمیت و جایگاه کمون ها نوشته: " آ.ا مجری ارشد جنبش جامعەی دمکراتیک دربارەی جایگاه کمون ها بە من گفت: اعتبار امضای کمون از امضای وزارت هم بیشتر است، وزیر نمی تواند هیچ اقدامی بکند اگر کمون آن اقدام را تایید نکند. این مجری ارشد، کە خود از کردهای ایران است، اضافە کرد؛ قبلا گفتە می شد از کدام عشیرەای، حالا باید پرسیدە شود بە کدام کمون تعلق داری؟

آ.ا با آوردن نمونەای بر نفوذ ناپذیربودن اعمال قدرت بر کمون ها تاکید می کند: فرض کنید من می خواهم وزیر شوم. تمام شرایط صلاحیت این مقام را دارم. اگر کمونی کە بە آن تعلق دارم، مرا تایید نکند، نمی توانم وزیر شوم."(4)

طی بیش از چهار سال گذشته مردمی که در یک حکومت استبدادی زیسته، و بعضا با آن مبارزه کرده بودند، یک حاکمیت شورایی و دموکراتیک (خود مدیریتی) را مستقر و اداره کردند که به ایجاد برابری جنسیتی و حفاظت از محیط زیست متعهد است. آنها در این پروسه باور به خود را آموختند و بینش سیاسی خویش را تقویت نمودند.

ارگان فراگیرتر، یعنی شورای کل شهر از نمایندگان شوراهای محلات یا "خانه های خلق" تشکیل میگردد. نمایندگان مذکور در جلسه ای مشترک شورای 22 نفره شهر را تعیین می کنند.

زانیار، در مورد خود کانتون ها چنین می نویسد:"در کانتون ها مجلس قانونگذاری و شورای مردمی وجود دارد. دوازدە شهر در کانتون جزیرە وجود دارند کە نمایندەی شهرها بە نسبت جمعیت انتخاب می شوند. هر کمون برای انتخاب نمایندەهای خود برای سطوح بالاتر رای گیری می کند و هر شورای شهر تصمیم می گیرد چە کسانی بە شورای مردمی کانتون راه بیابند. 

کانتون ها، قانون اساسی، کابینه، پارلمان، شهرداری و دادگاه های مختص بە خود را دارند کە وظیفەی آنها در منشور اجتماعی(5) مشخص شدە است. در کانتون جزیرە، شورای اجرایی با ٢٢ وزارتخانه وجود دارند که در یک شهر متمرکز نشده اند. وزارت داخلی و خارجی، وزارت مالی، وزارت دفاع، بهداشت، محیط زیست و … از آن جملەاند. مجلسی هم برای هماهنگی سە کانتون جزیرە، کوبانی و عفرین وجود دارد.

بیشتر درآمد کانتون ها از نفت، گمرک، محصولات مزارع بزرگ است و پروژەهای عظیم روژاوا توسط آنها اجرا می شود. البتە در حال حاضر بە واسطەی شرایط جنگی، نزدیک بە ٧٠ درصد کل بودجەی کانتون ها صرف موارد نظامی و بقیە صرف خدمات عمومی می شود."(6)

ویژگی کانتون ها دوری آنها از بوروکراتیسم و شیوه عمل مردمی و انقلابی آنهاست. کانتون های سه گانه یک سیستم قضایی مردمی و مستقل دارند. در این کانتون ها نیروهای مسلحی سازمان داده شده که عبارتند از "یگان های مدافع خلق (ی پ گ)"، یگان های مدافع زنان (ی پ ژ) و نیروهای تامین امنیت در داخل شهرها و روستاها که "آسایش" خوانده می شود.

ب: وضع اقتصادی (برای اطلاعات بیشتر به ضمیمه مراجعه شود)

کانتون ها در حالی که حکومت مرکزی ناگهان ساکنین کردستان را به حال خود رها کرد توانستند حداقل های زندگی مردم شامل نان، خوراک، سوخت، مسکن، برق و آب را از طریق "تعاونی" ها تامین کنند و به تدریج آنرا بهبود بخشند. این امر در شرایطی ممکن شده که کردستان سوریه (روژاوا) تحت محاصره شدید دولت ترکیه و محاصره نسبی حکومت منطقه ای کردستان قرار دارد. کارها اساسا توسط زنان و مردان داوطلب انجام گرفته است.

ج1: یگان های مدافع خلق (ی پ گ):

سیپان همو، فرمانده کل ی.پ.گ در یک مصاحبه که در اکتبر 2015 منتشر شده سازماندهی این نیروی مسلح مردمی را به اواخر 2011 برمی گرداند.(7) رادور خلیل، سخنگوی ی. پ. گ نیز همینطور می گوید. او در گفتگو با زانیار عمرانی گفته:" با شروع انقلاب مردمی در سوریه‌ ... در روژاوا که امن‌ترین نقطه‌ی سوریه بود، قبایل و گروه‌های مختلف چندین گروه نظامی تشکیل دادند. آنها سر مسائل کم‌ارزش قبیله‌ای، دینی و اتنیکی به روی هم اسلحه می‌کشیدند. وضع به آستانه‌ی خطرناکی رسیده بود.

نیاز به تشکیل نیروی نظامی متحد در روژاوا که از مردم منطقه محافظت کند، احساس می‌شد. اولین هسته‌ها در شهر دیرک به سرپرستی «خبات دیرک» تشکیل شدند که در آغاز «یگان‌های جوانان خلق»، (Y.X.G) نام داشت."(8)

(ی. پ. گ) به معنای اخص منحصر به مردان می باشد که کردها و سایر اقلیت ها را در بر می گیرد. اما همین نیرو به لحاظ سازمانی، (ی. پ. ژ)، نیروهای مسلح اقلیت ها و بریگاد بین المللی را تحت مسئولیت خود دارد.

ج2: یگان های مدافع زنان (ی. پ. ژ):

منحصرا از زنان تشکیل شده و با حفظ استقلال به لحاظ سازمانی جزء ی. پ. گ می باشد. (ی. پ. گ) و (ی. پ. ژ) با در هم شکستن نیروهای ارتجاعی داعش در کانتون کوبانی شهرت جهانی به هم رساندند. در این میان (ی. پ. ژ) به دلیل وجود بی حقوقی های موجود علیه زنان در خاورمیانه بسیار درخشید و الهامبخش و تاثیرگذار شد.

عملیات بعدی هر دو نیرو در تصرف شهر استراتژیک "گری سپی" در مرز ترکیه و پاک کردن استان حسکه، از مناطق عمده کردستان، از داعش بر این شهرت افزود. به دنبال این پیروزی ها حرکت . (ی. پ. گ) به طرف غرب فرات و بیرون راندن داعش از منطقه سد تشرین، شهر تشرین و شهر منبج، که دولت ترکیه آنرا خط قرمز خوانده بود، این نیروی رزمنده را بیش از پیش در دنیا مطرح کرد. آخرین تحول در این مورد ایستادگی (ی. پ. گ) در مقابل خواست «جو بایدن»، معاون رئیس جمهور آمریکا، می باشد. او از این نیرو خواست به شرق فرات عقب بنشیند و با ارتش متجاوز ترکیه و مزدوران محلی آن و تصرف توطئه آمیز شهر جرابلس مقابله نکند. . (ی. پ. گ) آنرا رد کرد و ارتش ترکیه و ارتش آزاد سوریه را زیر ضربات خود گرفت. (در بخش دوم و پایانی مقاله به آن برخواهم گشت.)

اطلاعاتی افزوده:

آن تعداد از زنان و مردان سوری، که سال ها در صفوف (پ. ک. ک) جنگیده و تجربه اندوخته بودند، استخوان بندی سلسله مراتب فرماندهی در (ی. پ. گ) و (ی. پ. ژ) فراهم آوردند. در مجموع این نیروها نشان داده اند که خوب سازمانیافته، آرمان گرا، شجاع و منضبط بوده و در رفتار با مردم غیر مسلح و اسرا نمونه های خوبی از رفتار انسانی را به نمایش گذاشته اند.

این دو نیرو بخشی از وزارت دفاع بوده و با یک بافت شورایی و منطبق شده با شرایط جنگی و امور نظامی اداره می شوند.

شماره . (ی. پ. گ) و (ی. پ. ژ) حدود 50 هزار گریلا ذکر شده است که با حدود ده هزار عرب و ترکمن "نیروهای سوریه دموکراتیک" را تشکیل داده اند.

د: زنان

تحول مثبتی که طی 4 سال گذشته در وضعیت زنان در روژاوا ایجاد شده نمایانگر این واقعیت است که اگر رهبرانی ضد سرمایه و سکولار خط دهنده قوانین و حاکمیتی مردمی باشند موجب تغییرات انسانی ژرف خواهند شد.

طبق قانون 40 درصد از زنان باید در تمام عرصه های اجرایی (اقتصادی، آموزشی، نظامی،) قضایی و قانونگذاری حضور داشته باشند. در ضمن تمام ارگان ها باید دارای رهبران مشترک (شامل یک مرد و یک زن) باشند. در 4 سال گذشته زنان در تمام عرصه های کاری و سطوح مدیریت و رهبری خوب ظاهر شده اند.

زنان در امور دفاعی و امنیتی گذشته از (ی. پ. ژ) در نیروهای آسایش (پلیس اجتماعی) در کنار مردان کار می کنند. یک نیروی مسلح برای جلوگیری از خشونت علیه زنان نیز تشکیل شده که اعضایش تماما زن هستند.

75 درصد زنان در کمون ها، شوراها، کمیته ها، وزارتخانه ها و سازمان هایی متشکلند که زیر یک چتر به نام "ستار" فعالیت میکنند. در نوامبر 2014 در کانتون جزیره قانون دفاع از حقوق زن تصویب شد. یک سال بعد قانونی مشابه در کانتون کوبانی به تصویب رسید. این قوانین، که در حال اجرا هستند، در تقابل با مردسالاری و سنت های پوسیده مذهبی و در تطابق با دستاوردهای انسانی در دنیا می باشند.

ه: بقیه دستاوردها:

کانتون ها در سیستم آموزشی نیز تغییراتی ایجاد کرده اند که در آن تضعیف نقش معلم و تقویت نقش شاگرد ها چشمگیر می باشد.

از دستاوردهای برجسته دیگر در کانتون های سه گانه حفظ حقوق برابر بین کرد ها، شامل 90 درصد جمعیت، با سایر اقلیت ها در اداره دموکراتیک تمام منطقه می باشد. در خاورمیانه ای که امپریالیست ها و حکومت های منطقه از راه تقویت نیروهای ارتجاعی اسلامی و کهنه پرستان قومی بیشترین نفرت و کینه قومی، جنسیتی و مذهبی را برقرار کرده اند، کرد و غیر کرد در کانتون ها و در نیروهای مسلح در حالتی از همکاری صمیمانه و اعتماد متقابل کار، زندگی و مبارزه می کنند.

در یک کلام در روژآوا یک حاکمیت دموکراتیک و متکی به مردم سازمان داده شده که در آن به قول یک گزارشگر خارجی مردم گرچه فقیرند، اما جزو مفتخر و شادترین ها در دنیا هستند. وجود این سیستم، که به همت توده مردم، در مرداب نظام سرمایه داری و حکومتی مستبد سربرآورده شاهدی است بر شکوفایی درخشان توان خلاقانه توده ها، به شرطی که فارغ از سرمایه داری و استبداد باشند.

در بخش دوم و پایانی این مقاله راجع به فدرالیسم دموکراتیک (مطرح شده در کنفرانس رمیلان)، خطرات پیش روی کانتون ها و آینده آنها بر اساس روندها صحبت خواهد شد.

-----------------------------------------------

PYD،1 - Partiya Yekîtiya Demokrat

2- زانیار عمرانی: مقاله "درآمدی بر ساختار سیاسی و اجتماعی خودگردانی دموکراتیک در روژاوا"

3 و 4 - همان

5- منشور اجتماعی در ژانویه 2014 منتشر شد. این منشور 9 اصل و 96 بند دارد و به مثابه قانون اساسی کانتون جزیره عمل میکند.

6- همان

7- https://civiroglu.net/2015/10/02/sohr-interview-with-general-commander-of-ypg-sipan-hemo

8- زانیار عمرانی "در کردستان سوریه چه می‌گذرد؟" 24 مه 2015

------------------------------------------------------

ضمیمه 1 - اقتصاد - از ویکی پدیا

با اینکه مردم کردستان سوریه جزء فقیرترین بخش‌های این کشور نگه داشته شده اند، اما سرزمین آنها از ثروت سرشاری برخوردار است. به طور کلی مجموع درآمد سالانه کردستان سوریه بالغ بر ۱۰٫۸ میلیارد دلار می‌باشد که برابر با نصف کل بودجه سوریه در سال ۲۰۱۲ میلادی است.

کردستان سوریه از ثروت سرشاری برخوردار است و [در حال حاضر] می‌تواند روزانه ۲۵۰ هزار بشکه نفت تولید کند. علاوه بر این مقادیر نامعینی نیز ذخایر گازی دارد. میزان تولید نفت در این منطقه از نصف کل تولید نفت سوریه، تا قبل از آغاز اعتراضات، بیشتر بوده است.

کشاورزی: هجده هزار کیلومتر مربع از کل ۲۴ هزار کیلومتر مربع این منطقه را اراضی قابل کشت تشکیل می‌دهد.

میزان تولید گندم این منطقه سالانه ۱٫۴ میلیون تن می‌باشد که ۳۷ درصد کل تولید گندم سوریه است.

تولید پنبه: سالانه ۲۷۳ هزار تن است که ۳۹ درصد تولید کل سوریه را شامل می‌شود. همچنین ۱۵ میلیون اصله درخت زیتون در این منطقه وجود دارد که شامل ۲۳ درصد کل درختان زیتون در سراسر سوریه است.

به طور کلی این منطقه به تنهایی ۴۵ درصد کل تولیدات کشاورزی سوریه را تأمین می‌کند.

منطقه از منابع عظیم آب برخوردار است که شامل ده سد بزرگ با مجموع گنجایش ۳۰۰ میلیون متر مکعب آب و هشت رودخانه است که یکی از آنها رود فرات می‌باشد.

محصولات آبزی این منطقه ۵۵ درصد کل محصولات آبزی سوریه را دربر می‌گیرد.

با احتساب قیمت کنونی نفت در بازارهای جهانی، این منطقه می‌تواند در سال ۹٫۵ میلیارد دلار از فروش نفت، از زیتون ۷۵۰ میلیون دلار، از گندم ۳۷۲ میلیون دلار و از فروش پنبه ۲۳۰ میلیون دلار درآمد داشته باشد.

به طور کلی مجموع درآمد سالانه این منطقه بالغ بر ۱۰٫۸ میلیارد دلار می‌باشد که برابر با نصف کل بودجه سوریه در سال جاری میلادی است.

با توجه به در امان ماندن شهرهای کردی از جنگ داخلی، سرمایه گذاری های آینده در این منطقه به جای اینکه صرف بازسازی شود در امر توسعه منطقه هزینه خواهد شد

5 سپتامبر 2016